Ngành bán dẫn Việt Nam: Tin tốt từ Samsung và Mutek Technology

Diễn biến trong tuần

Samsung Electronics vừa công bố kế hoạch rót 1,5 tỷ USD xây dựng nhà máy kiểm thử chip đầu tiên tại Việt Nam, đặt trong khu công nghiệp cách Hà Nội khoảng 60 km về phía Bắc. Công trình đã khởi công, dự kiến vận hành từ tháng 11/2027. Công suất thiết kế đạt 153,3 tỷ Gb chip DRAM và 255,6 tỷ Gb NAND mỗi năm - Samsung định vị đây là bước đi trực tiếp nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt chip nhớ toàn cầu vốn đang bị kéo căng bởi nhu cầu hạ tầng AI tăng đột biến. Đáng chú ý hơn, tập đoàn còn để ngỏ khả năng tái đầu tư lợi nhuận vào một nhà máy thứ hai trị giá 2,5 tỷ USD, nâng tổng cam kết đầu tư tiềm năng lên xấp xỉ 4 tỷ USD. Hiện Samsung đã là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam với tổng vốn tích lũy vượt 23 tỷ USD, trải rộng từ sản xuất, R&D đến vận hành chuỗi cung ứng.

Cũng trong tuần này, Công ty TNHH Công nghệ Mutek Việt Nam - doanh nghiệp Đài Loan - ký hợp đồng thuê đất tại Khu công nghiệp Sông Khoái, Amata City Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh. Mutek sẽ đầu tư 4 triệu USD trên diện tích 1 ha để sản xuất máy móc và thiết bị chuyên dụng phục vụ ngành bán dẫn, mục tiêu vận hành thương mại trong quý I/2028. Quy mô tài chính không lớn, nhưng ý nghĩa nằm ở vị trí của Mutek trong chuỗi cung ứng: các nhà sản xuất thiết bị thượng nguồn thường chỉ quyết định đặt cơ sở sản xuất tại một thị trường khi hệ sinh thái công nghiệp hạ nguồn đã đủ trưởng thành để tạo ra nhu cầu ổn định và lâu dài. Sự xuất hiện của Mutek tại Quảng Ninh là tín hiệu cho thấy cụm công nghiệp bán dẫn miền Bắc đã đạt đến ngưỡng đó.

Việt Nam đứng ở đâu trong bức tranh khu vực?

Cuộc đua thu hút đầu tư bán dẫn tại Đông Nam Á ngày càng gay cấn hơn. Để đánh giá đúng vị thế của Việt Nam, cần đặt trong tương quan với các đối thủ cạnh tranh chính trong khu vực. Malaysia có lợi thế của kẻ đi trước 50 năm. Intel khai trương cơ sở sản xuất nước ngoài đầu tiên tại Penang từ năm 1972, và đến nay Malaysia nắm giữ 13% sản lượng bán dẫn back-end toàn cầu. Quốc gia này đang nhắm đến hơn 100 tỷ USD đầu tư mới trong lĩnh vực bán dẫn, với Intel cam kết 7 tỷ USD mở rộng nhà máy tại Penang và ARM rót 250 triệu USD vào mảng thiết kế chip. Sức mạnh của Malaysia không chỉ là vốn - đó là chiều sâu của một hệ sinh thái được xây dựng qua nhiều thập kỷ, bao gồm nhân lực chuyên môn cao, mạng lưới nhà cung cấp dày đặc và nền tảng thể chế vững chắc mà không thể có được trong vài năm.

Singapore tập trung vào R&D và công nghệ tiên tiến. Indonesia thì định vị ở mảng nguyên liệu thô - niken và đất hiếm - hơn là năng lực sản xuất chip. Mỗi quốc gia chiếm một phân khúc riêng trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Lợi thế của Việt Nam nằm ở tốc độ tích lũy và chi phí cạnh tranh. Trong khi Malaysia mất nửa thế kỷ để xây dựng nền tảng bán dẫn, Việt Nam đã thu hút Intel, Amkor (1,6 tỷ USD), Hana Micron (930 triệu USD), Samsung và nay là cả các nhà sản xuất thiết bị thượng nguồn - tất cả gói gọn trong chưa đầy một thập kỷ. Chi phí lao động duy trì cạnh tranh, và Chính phủ đã phân bổ 500 triệu USD để phát triển các khu công nghiệp bán dẫn chuyên biệt, kèm ưu đãi thuế có mục tiêu cho sản xuất giá trị cao.

Khoảng cách Việt Nam chưa thu hẹp được là mảng sản xuất chế tạo wafer (đĩa bán dẫn) và thiết kế vi mạch tích hợp (IC)- Malaysia đã tiến vào phân khúc này. Việt Nam hiện vẫn tập trung chủ yếu ở lắp ráp, đóng gói và kiểm thử. Mutek là một bước đi theo hướng thu hẹp khoảng cách đó, nhưng con đường phía trước còn dài.

Triển vọng ngành bán dẫn Việt Nam

Hành lang công nghiệp phía Bắc - trải dài qua Thái Nguyên, Bắc Ninh, Bắc Giang và Quảng Ninh - đang dần hình thành một cụm công nghiệp bán dẫn thực sự, thay vì chỉ là tập hợp rời rạc các dự án FDI đơn lẻ. Amkor, Hana Micron, Seoul Semiconductor và Nvidia-FPT là những tên tuổi đang neo đậu tại miền Bắc, trong khi Intel vận hành cơ sở back-end lớn nhất toàn cầu của mình tại miền Nam. Sự gia nhập của Mutek bổ sung thêm mắt xích sản xuất thiết bị thượng nguồn - một bổ sung có giá trị cấu trúc, giúp chuỗi cung ứng nội địa trở nên hoàn chỉnh hơn. Sự tập trung địa lý này tạo điều kiện cắt giảm chi phí logistics, thúc đẩy phát triển nhà cung cấp trong nước và hỗ trợ chuyên môn hóa lao động - những yếu tố nền tảng để một cụm công nghiệp tăng trưởng bền vững. Theo Mordor Intelligence, quy mô thị trường bán dẫn Việt Nam đạt 10,16 tỷ USD năm 2025 và được dự báo tăng lên 16,51 tỷ USD vào năm 2030, tương đương tốc độ tăng trưởng kép hàng năm 10,23%.